Τω δοκεί ζώμεν Έλληνες

Άρα μη θανόντες τω δοκείν ζώμεν μόνον,
Έλληνες άνδρες, συμφορά πεπτωκότες,
όνειρον εικάζοντες είναι τον βίον;
Ή ζώμεν ημείς, του βίου τεθνηκότος;

Είμαστε αλήθεια ζωντανοί, ω Έλληνες
καθώς μας πήρε τώρα η συμφορά
κι έγινε η ζωή μας εφιάλτης;
Ή μήπως ζούμε εμείς κι έχει η ζωή πεθάνει; (1)

Τίποτα δεν ξέρουμε για τον Παλλαδά περισσότερο από όσα λέει ο ίδιος μέσα από το έργο του. Έζησε στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα στην Αλεξάνδρεια, ήταν γραμματικός και έγραψε ποίηση. Η Παλατινή Ανθολογία διασώζει 160 από τα επιγράμματά του.

Η Αλεξάνδρεια είχε ισχυρό ελληνικό στοιχείο αλλά στα χρόνια του Παλλαδά ο χριστιανικός όχλος, νομιμοποιούμενος από τα αυτοκρατορικά διατάγματα και καθοδηγούμενος από τους θρησκευτικούς του ηγέτες, θα έρθει σε σύγκρουση με αυτό και σταδιακά θα το εκμηδενίσει τρομοκρατώντας και ισοπεδώνοντας ταυτόχρονα έως θεμελίων, ναούς, ιερά, βιβλιοθήκες, κάθε τι το ελληνικό που το θεωρεί αναπόσπαστα ταυτισμένο με το παγανιστικό.

Η ποίηση του Παλλαδά είναι έντεχνα σκοτεινή για να μην δίνει αφορμές και φτάνει μέχρι το σαρκασμό συγκρίνοντας το ένδοξο παρελθόν με το τραγικό παρόν. Στο παραπάνω επίγραμμα είναι έντονη η πίκρα του ποιητή για την κατάσταση των ελλήνων και μεγάλος ο φόβος (δίκαια, όπως έδειξε η ιστορία) του για το μέλλον τους.

1. Παλατινή Ανθολογία, Χ-82, η μετάφραση του Τζίμη Παπανικολόπουλου, από Παπανικολόπουλος Τ., Παλλαδάς ο Αλεξανδρεύς, σελ.224-225.

Η απαγόρευση των θυσιών του 381

Αν κάποιος παράφρων ή ιερόσυλος επιδοθεί σε απαγορευμένες θυσίες, ημερήσιες ή νυκτερινές, προκειμένου να δεχθεί συμβουλές για αβέβαια ζητήματα, και αν υποθέσει ότι θα πρέπει να χρησιμοποιήσει ή αν σκεφτεί ότι θα πρέπει να επισκεφτεί κάποιο ναό για να διαπράξει αυτό το έγκλημα, ας γνωρίζει ότι θα τιμωρηθεί με προγραφή, αφού Εμείς, με τον δίκαιο θεσμό Μας, έχουμε ορίσει ότι ο Θεός θα πρέπει να λατρεύεται με αγνές προσευχές και όχι να εξευτελίζεται με απαίσια τραγούδια. - 21 Δεκεμβρίου 381 (1)

Η διαταγή των αυτοκρατόρων Γρατιανού, Βαλεντινιανού και Θεοδόσιου είναι ενδεικτική της πολεμικής των χριστιανών ενάντια στους εθνικούς, στα δύσκολα για τους δεύτερους χρόνια του 4ου αιώνα, που είναι το ορόσημο για την συντριπτική εξάλλειψη της εθνικής θρησκείας και την επικράτηση του χριστιανισμού. Ψήγματα και πυρήνες εθνικών θα παραμείνουν ζωντανά για κάποιους αιώνες ακόμα και ειδωλολατρικές δοξασίες και τελετές βαθιά ριζωμένες στον πληθυσμό θα συγκεραστούν, λίγο πολύ αναγκαστικά, με την χριστιανική λατρεία και θα επιβιώσουν ακόμα και μέχρι τις μέρες μας.

Η ποινή της προγραφής, που αναφέρεται στο παραπάνω απόσπασμα, σήμαινε την αφαίρεση του δικαιώματος του Ρωμαίου πολίτη και δήμευση της περιουσίας του τιμωρούμενου.

1. πρωτότυπο στα λατινικά, η μετάφραση της Αφροδίτης Καμάρα (από Καμάρα Α., Η αντιπαγανιστική νομοθεσία της Ύστερης Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας μέσα από τους Κώδικες, Θεοδοσιανός κώδικας 16.10.7, σελ. 53-54)

Ο τελευταίος δελφικός χρησμός

Είπατε τω βασιλεί· χαμαί πέσε δαίδαλος αυλά.
Ουκέτι Φοίβος έχει καλύβαν, ου μάντιδα δάφνην,
Ου παγάν λαλέουσαν, απέσβετο και λάλον ύδωρ. (1)

Πέστε του βασιλιά
πως ρήμαξε η περίλαμπρη αυλή,
ο Φοίβος πιά σκέπη δεν έχει
ούτε και δάφνη ο μάντης του.
Έπαψε η πηγή να τραγουδά
και το νερό που πριν κελάρυζε
έχει σωπάσει τώρα. (2)

Ο υποτιθέμενος τελευταίος χρησμός του μαντείου των Δελφών προς τον αυτοκράτορα Ιουλιανό, όταν ρωτήθηκε για την επαναφορά της εθνικής θρησκείας που μεθόδευε. Έχει αμφισβητηθεί το κατά πόσο είναι ακριβής αυτή η παράδοση, που έτσι κι αλλιώς παραδίδεται από χριστιανούς συγγραφείς, πάντως οι στίχοι παραμένουν ένα λαμπρό δείγμα λακωνικού, γεμάτου εικόνες, νοήματα και συμβολισμούς επιγράμματος.

1. Φιλοστόργιος, Εκκλησιαστική Ιστορία (από Καρπόζηλος Α., Βυζαντινοί ιστορικοί και χρονογράφοι, τ. Α’, σελ. 295)
2. η μετάφραση του Τζίμη Παπανικολόπουλου (από Παπανικολόπουλος Τ., Παλλαδάς ο Αλεξανδρεύς, εισαγωγή, σελ.23)