Ο χάλκινος έρωτας

Χάλκειόν τις Έρωτα μετήγαγεν εκ πυρός εις πυρ
τήγανον αρμόζων τη κολάσει κόλασιν.

Το χάλκινο άγαλμα του Έρωτα άλλαξε κάποιος σε τηγάνι,
κι η φλόγα του έρωτα έγινε φωτιά, στην κόλασή μας κόλαση.(1)

Η εικόνα της αισθητικής κατάρευσης με τη διαπεραστική ματιά του ποιητή και τη λανθάνουσα γλώσσα του: ένα χάλκινο αγαλματάκι του έρωτα θα γίνει τηγάνι για να μην πάει χαμένος ο χαλκός.

1. Ανθολογία Πλανούδη, ΧVI-194, η μετάφραση του Τζίμη Παπανικολόπουλου, από Παπανικολόπουλος Τ., Παλλαδάς ο Αλεξανδρεύς, σελ.306-307.

Ανεστράφη πάντα τα πράγματα

Ω της μεγίστης του φθόνου πονηρίας·
τον ευτυχή μισεί τις, ον θεός φιλεί.
Ούτως ανόητοι τω φθόνω πλανώμεθα,
ούτως ετοίμως μωρία δουλεύομεν.
Έλληνες εσμέν άνδρες εσποδωμένοι,
νεκρών έχοντες ελπίδας τεθαμμένας·
ανεστράφη γαρ πάντα νυν τα πράγματα.

Ω πόση πονηριά κρύβει ο φθόνος!
Μισούμε όποιον ευτυχισμένο αγαπά ο θεός.
Έτσι ανόητους μας πλανεύει ο φθόνος
κι απερίσκεπτα υπηρετούμε τα σκάνδαλα.
Είμαστε οι Έλληνες τώρα χαμένοι στις στάχτες
κι οι ελπίδες των νεκρών μας θαμμένες.
Γιατί τα πάντα ανάποδα γύρισαν. (1)

Το επίγραμμα του Παλλαδά θρηνεί την κατάσταση των ελλήνων του τέλους του 4ου αιώνα.

1. Παλατινή Ανθολογία, Χ-90, η μετάφραση του Τζίμη Παπανικολόπουλου, από Παπανικολόπουλος Τ., Παλλαδάς ο Αλεξανδρεύς, σελ.232-233.

Τω δοκεί ζώμεν Έλληνες

Άρα μη θανόντες τω δοκείν ζώμεν μόνον,
Έλληνες άνδρες, συμφορά πεπτωκότες,
όνειρον εικάζοντες είναι τον βίον;
Ή ζώμεν ημείς, του βίου τεθνηκότος;

Είμαστε αλήθεια ζωντανοί, ω Έλληνες
καθώς μας πήρε τώρα η συμφορά
κι έγινε η ζωή μας εφιάλτης;
Ή μήπως ζούμε εμείς κι έχει η ζωή πεθάνει; (1)

Τίποτα δεν ξέρουμε για τον Παλλαδά περισσότερο από όσα λέει ο ίδιος μέσα από το έργο του. Έζησε στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα στην Αλεξάνδρεια, ήταν γραμματικός και έγραψε ποίηση. Η Παλατινή Ανθολογία διασώζει 160 από τα επιγράμματά του.

Η Αλεξάνδρεια είχε ισχυρό ελληνικό στοιχείο αλλά στα χρόνια του Παλλαδά ο χριστιανικός όχλος, νομιμοποιούμενος από τα αυτοκρατορικά διατάγματα και καθοδηγούμενος από τους θρησκευτικούς του ηγέτες, θα έρθει σε σύγκρουση με αυτό και σταδιακά θα το εκμηδενίσει τρομοκρατώντας και ισοπεδώνοντας ταυτόχρονα έως θεμελίων, ναούς, ιερά, βιβλιοθήκες, κάθε τι το ελληνικό που το θεωρεί αναπόσπαστα ταυτισμένο με το παγανιστικό.

Η ποίηση του Παλλαδά είναι έντεχνα σκοτεινή για να μην δίνει αφορμές και φτάνει μέχρι το σαρκασμό συγκρίνοντας το ένδοξο παρελθόν με το τραγικό παρόν. Στο παραπάνω επίγραμμα είναι έντονη η πίκρα του ποιητή για την κατάσταση των ελλήνων και μεγάλος ο φόβος (δίκαια, όπως έδειξε η ιστορία) του για το μέλλον τους.

1. Παλατινή Ανθολογία, Χ-82, η μετάφραση του Τζίμη Παπανικολόπουλου, από Παπανικολόπουλος Τ., Παλλαδάς ο Αλεξανδρεύς, σελ.224-225.

Ο τελευταίος δελφικός χρησμός

Είπατε τω βασιλεί· χαμαί πέσε δαίδαλος αυλά.
Ουκέτι Φοίβος έχει καλύβαν, ου μάντιδα δάφνην,
Ου παγάν λαλέουσαν, απέσβετο και λάλον ύδωρ. (1)

Πέστε του βασιλιά
πως ρήμαξε η περίλαμπρη αυλή,
ο Φοίβος πιά σκέπη δεν έχει
ούτε και δάφνη ο μάντης του.
Έπαψε η πηγή να τραγουδά
και το νερό που πριν κελάρυζε
έχει σωπάσει τώρα. (2)

Ο υποτιθέμενος τελευταίος χρησμός του μαντείου των Δελφών προς τον αυτοκράτορα Ιουλιανό, όταν ρωτήθηκε για την επαναφορά της εθνικής θρησκείας που μεθόδευε. Έχει αμφισβητηθεί το κατά πόσο είναι ακριβής αυτή η παράδοση, που έτσι κι αλλιώς παραδίδεται από χριστιανούς συγγραφείς, πάντως οι στίχοι παραμένουν ένα λαμπρό δείγμα λακωνικού, γεμάτου εικόνες, νοήματα και συμβολισμούς επιγράμματος.

1. Φιλοστόργιος, Εκκλησιαστική Ιστορία (από Καρπόζηλος Α., Βυζαντινοί ιστορικοί και χρονογράφοι, τ. Α’, σελ. 295)
2. η μετάφραση του Τζίμη Παπανικολόπουλου (από Παπανικολόπουλος Τ., Παλλαδάς ο Αλεξανδρεύς, εισαγωγή, σελ.23)