Θεσσαλονίκη 390: άδικα ξίφη κατά πάντων

Θεσσαλονίκη πόλις εστί μεγίστη και πολυάνθρωπος, εις μεν το Μακεδόνων έθνος τελούσα, ηγουμένη δε και Θετταλίας και Αχαΐας και μέντοι και άλλων παμπόλλων εθνών όσα των Ιλλυρίων τον ύπαρχον ηγούμενον έχει. εν ταύτη στάσεως γενομένης τινός κατελεύσθησάν τε και κατεσύρησαν των αρχόντων τινές. ο δε βασιλεύς εξαφθείς υπό των αγγελθέντων ουκ ήνεγκε του θυμού την ορμήν ουδέ τω χαλινώ του λογισμού την τούτου ρύμην εκώλυσεν, αλλά τούτω την ψήφον εξενεγκείν της τιμωρίας επέτρεψεν. ταύτην δε την εξουσίαν εκείνος λαβών, οία δη αυτόνομός τε και τύραννος τον δεσμόν απορρήξας και του λογισμού διαφυγών τον ζυγόν, άδικα ξίφη κατά πάντων εγύμνωσε και τους αθώους μετά των υπευθύνων κατέκτεινεν. επτά γαρ, ως φασιν, ανθρώπων ανηρέθησαν χιλιάδες, ου κρίσεως ηγησαμένης και των τα δεινά εκείνα τετολμηκότων κατακριθέντων, αλλ’ ως εν αμήτω πάντων ομού δίκην ασταχύων κατατμηθέντων. (1)

Η στάση των Θεσσαλονικέων τον Μάιο του 390, έγινε με αφορμή τη δίωξη κάποιου δημοφιλούς ομοφυλόφιλου ηνίοχου τις παραμονές των επίσημων ιπποδρομιών από τον Γότθο στρατιωτικό διοικητή της πόλης Βουδέριχο. Ίσως τα βαθύτερα αίτια να σχετίζονταν με την εγκατάσταση αυτοκρατορικών στρατευμάτων κοντά στην πόλη τα οποία έπρεπε να συντηρούν και να στεγάζουν οι πολίτες της (κατά το θεσμό του μητάτου). Στη στάση του Μαΐου έχασε τη ζωή του και ο Βουδέριχος.

Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος, που βρισκόταν στα Μεδιόλανα (Μιλάνο), έδωσε εντολή για αντίποινα: Το Αύγουστο του 390 και με την ευκαιρία νέων (εικονικών) αγώνων στον ιππόδρομο της Θεσσαλονίκης, ο αυτοκρατορικός στρατός κατέσφαξε το συγκεντρωμένο πλήθος, που υπολογίζεται σε επτά χιλιάδες άτομα από κάποιες πηγές και σε δεκαπέντε χιλιάδες από κάποιες άλλες.

Ο επίσκοπος Μεδιολάνων Αμβρόσιος καταδίκασε τη συμπεριφορά του Θεοδόσιου και αρνιόταν να ιερουργήσει μπροστά στον αυτοκράτορα, μέχρι που αυτός μετανιωμένος ταπεινώθηκε δημόσια και έγινε δεκτός επί τέλους από τον επίσκοπο στην λειτουργία των Χριστουγέννων του 390, πράγμα που αποτέλεσε και την πρώτη νίκη της Εκκλησίας απέναντι στο κράτος.

1. Θεοδώρητος Κύρου, Εκκλησιαστική Ιστορία, από Καρπόζηλος Α., Βυζαντινοί ιστορικοί και χρονογράφοι, τ. Α’, σελ. 192-193