Ανεστράφη πάντα τα πράγματα

Ω της μεγίστης του φθόνου πονηρίας·
τον ευτυχή μισεί τις, ον θεός φιλεί.
Ούτως ανόητοι τω φθόνω πλανώμεθα,
ούτως ετοίμως μωρία δουλεύομεν.
Έλληνες εσμέν άνδρες εσποδωμένοι,
νεκρών έχοντες ελπίδας τεθαμμένας·
ανεστράφη γαρ πάντα νυν τα πράγματα.

Ω πόση πονηριά κρύβει ο φθόνος!
Μισούμε όποιον ευτυχισμένο αγαπά ο θεός.
Έτσι ανόητους μας πλανεύει ο φθόνος
κι απερίσκεπτα υπηρετούμε τα σκάνδαλα.
Είμαστε οι Έλληνες τώρα χαμένοι στις στάχτες
κι οι ελπίδες των νεκρών μας θαμμένες.
Γιατί τα πάντα ανάποδα γύρισαν. (1)

Το επίγραμμα του Παλλαδά θρηνεί την κατάσταση των ελλήνων του τέλους του 4ου αιώνα.

1. Παλατινή Ανθολογία, Χ-90, η μετάφραση του Τζίμη Παπανικολόπουλου, από Παπανικολόπουλος Τ., Παλλαδάς ο Αλεξανδρεύς, σελ.232-233.

Τοις λόγοις τον Έλληνα

τοιγαρούν ώσπερ πρότερον εις δύο πόλεις διήρητο τα των Ελλήνων πράγματα, την Σπάρτην και τας Αθήνας, ούτω νυν εις δύο πόλεις τα των Ελλήνων καλά, τήνδε τε και τας Αθήνας, ει δη τοις λόγοις μάλλον ή τω γένει τον Έλληνα κλητέον.

Έτσι λοιπόν, όπως παλιότερα τα ελληνικά πράγματα μοιράζονταν ανάμεσα σε δύο πόλεις, στη Σπάρτη και την Αθήνα, έτσι και τώρα τα καλά πράγματα μοιράζονται ανάμεσα σε δύο πόλεις, στην Αθήνα και σε τούτην εδώ την πόλη, αν βέβαια τα λόγια κάνουν τον Έλληνα και όχι η γενεαλογική καταβολή. (1)

Η ελληνιστική κληρονομιά στην ύστερη αρχαιότητα: η παιδεία κάνει τον έλληνα και όχι το γένος.

Ο ισχυρισμός του Λιβάνιου για την γενέτειρά του Αντιόχεια παραβλέπει οπωσδήποτε την Αλεξάνδρεια, αλλά ο λόγος είναι πανηγυρικός και πρέπει να παραβλέπει κανείς (ο Αντιοχικός γράφτηκε το 360).

1. η μετάφραση της Αφροδίτης Καμάρα, από Λιβανίου, Αντιοχικός, σελ. 146-147

Τω δοκεί ζώμεν Έλληνες

Άρα μη θανόντες τω δοκείν ζώμεν μόνον,
Έλληνες άνδρες, συμφορά πεπτωκότες,
όνειρον εικάζοντες είναι τον βίον;
Ή ζώμεν ημείς, του βίου τεθνηκότος;

Είμαστε αλήθεια ζωντανοί, ω Έλληνες
καθώς μας πήρε τώρα η συμφορά
κι έγινε η ζωή μας εφιάλτης;
Ή μήπως ζούμε εμείς κι έχει η ζωή πεθάνει; (1)

Τίποτα δεν ξέρουμε για τον Παλλαδά περισσότερο από όσα λέει ο ίδιος μέσα από το έργο του. Έζησε στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα στην Αλεξάνδρεια, ήταν γραμματικός και έγραψε ποίηση. Η Παλατινή Ανθολογία διασώζει 160 από τα επιγράμματά του.

Η Αλεξάνδρεια είχε ισχυρό ελληνικό στοιχείο αλλά στα χρόνια του Παλλαδά ο χριστιανικός όχλος, νομιμοποιούμενος από τα αυτοκρατορικά διατάγματα και καθοδηγούμενος από τους θρησκευτικούς του ηγέτες, θα έρθει σε σύγκρουση με αυτό και σταδιακά θα το εκμηδενίσει τρομοκρατώντας και ισοπεδώνοντας ταυτόχρονα έως θεμελίων, ναούς, ιερά, βιβλιοθήκες, κάθε τι το ελληνικό που το θεωρεί αναπόσπαστα ταυτισμένο με το παγανιστικό.

Η ποίηση του Παλλαδά είναι έντεχνα σκοτεινή για να μην δίνει αφορμές και φτάνει μέχρι το σαρκασμό συγκρίνοντας το ένδοξο παρελθόν με το τραγικό παρόν. Στο παραπάνω επίγραμμα είναι έντονη η πίκρα του ποιητή για την κατάσταση των ελλήνων και μεγάλος ο φόβος (δίκαια, όπως έδειξε η ιστορία) του για το μέλλον τους.

1. Παλατινή Ανθολογία, Χ-82, η μετάφραση του Τζίμη Παπανικολόπουλου, από Παπανικολόπουλος Τ., Παλλαδάς ο Αλεξανδρεύς, σελ.224-225.